Özbekistan’da Türk Dünyası’na uygun alfabeye geçiş için kanun…

Özbekistan Senatosu, Türk Dünyası ile dil entegrasyonunu güçlendirecek tarihi bir adım atarak yeni alfabeye geçişi öngören kanunu kabul etti. 19. Genel Kurul toplantısında ele alınan düzenleme, 7 Temmuz’da Yasama Meclisi’nden gelen tasarıyı onaylayarak Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in onayına sundu. Bu karar, ülkede uzun süredir tartışılan alfabe reformunun son aşamasını temsil ediyor ve Türk dünyası ülkeleri arasındaki kültürel ve dilsel bağları derinleştirmeyi hedefliyor.

Yeni Alfabenin Teknik Özellikleri

Kabul edilen kanuna göre mevcut 26 harf ve üç harf birleşiminden oluşan sistem, 28 harf ve tek bir kesme işaretinden oluşan yeni bir yapıya kavuşacak. Bu değişiklikle birlikte, yazımı ve dijital ortamda kullanımı zor olan çift sembollü harfler tek karakterlerle değiştirilecek. Halihazırda “o‘”, “g‘”, “sh” ve “ch” olarak kullanılan birleşimler, sırasıyla “ö”, “ğ”, “ş” ve “ç” olarak yazılacak. Ayrıca yeni alfabede “ng” harf birleşimine yer verilmemesi kararlaştırıldı. Bu düzenleme, karmaşık harf kombinasyonlarının yerine daha pratik ve ortak Türk alfabesiyle tam uyumlu sembollerin getirilmesini sağlıyor.

Tarihî Süreç ve Geçiş Dönemi

Özbekistan’da alfabe geçmişi Sovyetler Birliği dönemine dayanıyor. 1929-1940 yılları arasında Latin, 1940’tan itibaren ise Kiril alfabesi kullanıldı. Bağımsızlık sonrası 1993’te Latin alfabesine geçiş yasası kabul edildi ancak 1995’te yapılan değişiklikle “ş”, “ç”, “ö” ve “ğ” harfleri yerine “sh”, “ch”, “o‘” ve “g‘” birleşimleri getirildi. 2021’de Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in imzasıyla tamamen Latin alfabesine geçiş kararı alındı ve Türk Dünyası’ndaki ortak alfabeye yaklaştırma çalışmaları başlatıldı. Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte resmi belgeler, kamu kurum logoları, para birimleri ve tabelalarda mevcut alfabenin kullanımına, hazırlanacak eylem planında belirlenen süreler boyunca izin verilecek.

Türk Dünyası’ndan Tepkiler

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleri ile İlişkiler Başkanı Kürşad Zorlu, kararı Türk Dünyası açısından oldukça kıymetli olarak nitelendirdi. Zorlu, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Özbekistan Senatosu’nun Türkiye ve Türk Dünyası ile dil entegrasyonunu güçlendirecek ortak alfabe çalışmalarıyla uyumlu biçimde hareket etmesinden memnuniyet duyduklarını belirtti. Zorlu, reformun en büyük yeniliğinin yazımı zor çift sembollü harflerin tek karakterle değiştirilmesi olduğunu vurguladı. Ayrıca, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından ortak alfabe ile hazırlanmış ilk eserin 7 Ekim 2025’te devlet başkanlarına takdim edildiğini hatırlattı. Yaklaşık 40 milyon nüfusu ve stratejik konumuyla son on yılda ciddi bir sıçrama gösteren Özbekistan’ın bu yöneliminin Türk Dünyası için büyük önem taşıdığını ifade eden Zorlu, kararın mimarı Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’e şükranlarını sundu.