Binlercesi tek tek toplandı: Kayaların arasından 20 kilogram para…

Kuzey İrlanda’nın simge turistik alanlarından biri olan Giant’s Causeway’de, yıllardır süregelen ve ilk bakışta zararsız görünen bir gelenek, tarihi yapıya geri dönüşü zor hasarlar verdi. Binlerce ziyaretçinin dilek tutmak veya anı bırakmak amacıyla kayaların doğal çatlaklarına sıkıştırdığı madeni paralar, son dönemde uzmanların dikkatini çekti. British Geological Survey tarafından yürütülen kapsamlı bir çalışma sonucunda, bu paraların kayalara verdiği zararın boyutu ortaya kondu. Proje kapsamında, kayaların arasından tek tek toplanan ve toplam ağırlığı 20,5 kilograma ulaşan, sayısı 10 bini aşan madeni para çıkarıldı.

Tarihi Sütunların Yapısı ve Turist Alışkanlığı

County Antrim bölgesinde yer alan Giant’s Causeway, yaklaşık 60 milyon yıl önceki volkanik faaliyetlerin bir sonucu olarak oluştu. Bölge, 40 binden fazla bazalt sütundan meydana geliyor. Turistler, bu eşsiz coğrafi oluşumu ziyaret ederken yıllardır kayaların doğal çatlaklarına madeni para sıkıştırma geleneğini sürdürüyor. Bazı ziyaretçilerin paraları daha derine yerleştirmek için çekiç gibi aletler kullandığı da biliniyor. Bu uygulama, başlangıçta kişisel bir ritüel olarak görülse de zamanla bölgedeki en yaygın davranışlardan biri haline geldi.

Paslanmanın Kayalara Verdiği Fiziksel Zarar

Bu gelenek, zamanla çevresel faktörlerle birleşerek ciddi bir tahribat yarattı. Nemli ve tuzlu deniz ortamında, çatlaklara sıkıştırılan madeni paralar hızla paslanmaya başladı. British Geological Survey incelemeleri, paslanan paraların hacim olarak ilk kalınlıklarının üç katına kadar genişleyebildiğini gösterdi. Bu genişleme, dar çatlaklarda bulunan bazalt sütunlar üzerinde yoğun bir baskı oluşturdu. Sonuç olarak taşların yüzeyi pul pul dökülmeye başladı. Ayrıca bakır, nikel ve demirin oksitlenmesi, kayaların üzerinde kalıcı kırmızı ve kahverengi lekeler bıraktı.

Hasarın Yayılması ve Müdahale Süreci

Sorunun özellikle son on yılda belirgin şekilde büyüdüğü tespit edildi. Ziyaretçilerin, kayaların arasında daha önce bırakılmış paraları gördükçe aynı eylemi tekrarlaması, uygulamanın hızla yayılmasına neden oldu. Bu durumun önüne geçmek amacıyla 2023 yılında uzmanlar bölgede saha çalışması başlattı. İncelemeler, paraların paslanıp genişlemesinin bazalt kayalarda çatlama ve yüzey kaybına yol açtığını doğruladı. Kayalara ek zarar vermeden paraların çıkarılması için özel yöntemler geliştirildi. Farklı tekniklerin denendiği bu süreçte, ilk denemelerin başarılı olması üzerine çalışma daha geniş bir alana yayıldı.

Projenin Tamamlanması ve Uzman Uyarıları

Yürütülen titiz çalışmalar sonucunda proje Ağustos 2026’da tamamlandı. Kayaların arasından toplam 20,5 kilogram madeni para çıkarılırken, toplanan para sayısı 10 bini aştı. Bölgenin korunmasından sorumlu National Trust, ziyaretçilere kayaların arasına yeni madeni para sıkıştırmamaları konusunda çağrıda bulundu. Uzmanlar, bu alışkanlığın devam etmesi halinde bazalt kayalarda yeniden benzer hasarların oluşabileceği ve tarihi dokunun kalıcı olarak zarar görebileceği konusunda uyarıda bulundu.