TİHEK’ten televizyon kanallarına engelli dostu yayın uyarısı

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), beş ulusal televizyon kanalına engelli dostu yayın yükümlülüklerini yerine getirmemeleri nedeniyle idari para cezası uyguladı. Kurum, bu kanalların görme ve işitme engelli bireylerin yayın hizmetlerine erişimini kolaylaştıracak uygulamalardan yoksun bırakılmasının, engellilik temelinde ayrımcılık yasağını ihlal ettiğine hükmetti. Karar, medya hizmet sağlayıcılarının erişilebilirlik standartlarına uyum sağlamadaki yetersizliklerini ve devletin pozitif yükümlülüklerini gündeme getirdi.

Yönetmelik İhlali ve Ayrımcılık Tespiti

Başvuruda, 2019 yılında yürürlüğe giren “Sağırların, İşitme ve Görme Engellilerin Yayın Hizmetlerine Erişiminin İyileştirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” hatırlatıldı. TİHEK incelemesinde, üzerinden beş yıl geçmesine rağmen ilgili kanalların bu yönetmelikteki yükümlülüklere uygun hareket etmediği tespit edildi. Yayınlarda sesli betimleme gibi görme engelli bireylerin erişimini artıracak uygulamalara yer verilmediği, bu durumun engellileri dezavantajlı bir konuma soktuğu ve dolaylı ayrımcılık oluşturduğu kanaatine varıldı.

Uygulanan Cezalar ve Hukuki Dayanaklar

Kurul, tespit edilen ihlaller doğrultusunda Kanal 7, ATV, Show TV, NOW TV ve Star TV ile RTÜK’e 17 bin 52’şer lira idari para cezası verdi. Ancak bu cezalar uyarı niteliğine dönüştürüldü. Kararda, 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu ile 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’daki erişilebilirlik hükümleri esas alındı. Ayrıca Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme kapsamında, bilgi ve iletişim hizmetlerinin erişilebilir kılınmasının devletin pozitif yükümlülükleri arasında yer aldığı vurgulandı. Muhatap şirketlerin, erişilebilirlik yükümlülüklerini yerine getirdiğine dair herhangi bir belge sunmadığı kaydedildi.

RTÜK’e Tavsiyeler ve Erişilebilirliğin Önemi

TİHEK, RTÜK’e erişilebilirliğin yalnızca mevzuattan kaynaklanan bir yükümlülük değil, temel hakların etkin kullanımı için belirleyici bir unsur olduğunu hatırlatan bir tavsiye kararı gönderdi. Metinde, engelli bireylerin bilgiye erişememesinin düşünce ve ifade özgürlüğünü kısıtlayacağı belirtildi. Özellikle deprem, sel, yangın ve salgın hastalık gibi olağanüstü durumlarda yapılan yayınların işaret dili, ayrıntılı altyazı ve sesli betimleme ile sunulmasının hayati önem taşıdığına dikkat çekildi.

• RTÜK’ten mevzuat ile uygulama arasındaki uyumsuzlukların giderilmesi için ivedi çalışmalar yapılması talep edildi.
• Medya hizmet sağlayıcılarının kapasitelerinin geliştirilmesinde kurumun insan hakları temelli yaklaşım benimsemesi önerildi.
• Anadolu Ajansı’nın “Eller Konuşur” projesi, erişilebilirliğin artırılmasına yönelik iyi bir uygulama örneği olarak gösterildi.